//
you're reading...
deportation, european updates

Χωρίς χαρτιά αλλά όχι χωρίς δικαιώματα: τα βασικά κοινωνικά δικαιώματα των παράτυπων μεταναστών

image001

Nils Muižnieks

Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Συμβούλιο της Ευρώπης

Μετάφραση: Future Worlds Center

 

Εκείνοι που πιστεύουν ότι οι παράτυποι [irregular] μετανάστες δεν έχουν δικαιώματα, γιατί δεν έχουν χαρτιά κάνουν λάθος. Ο καθένας είναι κάτοχος των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ανεξάρτητα από το καθεστώς του. Είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι η απαγόρευση των βασανιστηρίων προστατεύει όλους τους ανθρώπους, αλλά θα πρέπει επίσης να έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι τα βασικά κοινωνικά δικαιώματα είναι επίσης καθολικά, επειδή η απόλαυση τους αποτελεί προϋπόθεση για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης θα πρέπει να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους για την προστασία των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους, και αυτό περιλαμβάνει τους μετανάστες χωρίς χαρτιά.

Οι μετανάστες μπορεί να είναι σε παράτυπη κατάσταση, επειδή έχουν εισέλθει σε μια χώρα, ή μένουν σε μια χώρα, με μη εξουσιοδοτημένο τρόπο. Η κατάστασή τους μπορεί να γίνει παράτυπη επειδή παρατείνουν την ήδη εξουσιοδοτημένη παραμονή τους, η οποία μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Λόγω της ίδιας της φύσης της παράτυπης μετανάστευσης, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών που ζουν σήμερα στην Ευρώπη, αν και είναι αναμφισβήτητα εκατομμύρια.

Εμπόδια που στήνονται από τα κράτη στην άσκηση των βασικών κοινωνικών δικαιωμάτων

Στη δουλειά μου, έχω έρθει αντιμέτωπος με πάρα πολλές περιπτώσεις όπου αρχές έχουν αρνηθεί εσκεμμένα τα κοινωνικά δικαιώματα των παράτυπων μεταναστών, σε αντίθεση με το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο. Σε άλλες χώρες, εφόσον τα δικαιώματα αυτά αναγνωρίζονται από την εθνική νομοθεσία, υπάρχουν δυστυχώς πολλά πρακτικά εμπόδια στην άσκηση τους.

Η ποινικοποίηση της μετανάστευσης και οι κατασταλτικές πολιτικές της κράτησης και της απέλασης των αλλοδαπών επηρεάζει σοβαρά την προστασία των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των παράτυπων μεταναστών, αν μη τι άλλο επειδή δημιουργούν ένα γενικό κλίμα καχυποψίας και απόρριψης έναντι τους, μεταξύ εκείνων που υποτίθεται ότι πρέπει να παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες […]

Αυτή η πολιτική μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής για την πρόσβαση τους στα κοινωνικά δικαιώματα γιατί τους αναγκάζει να ζουν εκτός νόμου και να αποφεύγουν την επαφή με τους φορείς παροχής υπηρεσιών κοινωνικής αρωγής υπό το φόβο της σύλληψης, της κράτησης ή της απέλασης. Σύμφωνα με μια μελέτη του Ιουνίου του 2015 από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ο κύριος λόγος που τα θύματα της εκμετάλλευσης δεν αναφέρουν την περίπτωσή τους στην αστυνομία είναι ο φόβος της απέλασης από τη χώρα.

Η ποινικοποίηση της μετανάστευσης μέσω της δημιουργίας του «αδικήματος της αλληλεγγύης” ενάντια σε εκείνους που προσπαθούν να βοηθήσουν τους μετανάστες, παρέχοντας ελάχιστη πρόσβαση σε στέγη, τροφή και υγειονομική περίθαλψη είναι ένα άλλο απαράδεκτο μέτρο που έχει ληφθεί από ορισμένα κράτη τα τελευταία χρόνια.

Η πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά δικαιώματα μπορεί επίσης να εμποδιστεί από παρατεταμένες καταστάσεις νομικού κενού, όπως αυτή που βιώνουν οι απορριφθέντες αιτούντες άσυλο, οι οποίοι δεν μπορούν να απελαθούν. Θεωρώ ότι σε περιπτώσεις όπου η επιστροφή είναι αδύνατη ή ιδιαίτερα δυσχερής, τα κράτη θα πρέπει να βρουν λύσεις για να παραμείνει τα άτομα στη χώρα σε συνθήκες που ικανοποιούν τις βασικές κοινωνικές τους ανάγκες και σέβονται την αξιοπρέπειά τους.

Όπως αναφέρεται σε πρόσφατη μελέτη σχετικά με τον αντίκτυπο της κρίσης σχετικά με την πρόσβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα στην ΕΕ, οι μετανάστες χωρίς χαρτιά είναι μεταξύ των ομάδων που πλήττονται δυσανάλογα από τα μέτρα λιτότητας που επιβάλλονται στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης […].

Δικαίωμα στην βασική κοινωνική πρόνοια, στέγη και τροφή

Σε ορισμένες χώρες, οι περιορισμοί στην πρόσβαση στα κοινωνικά δικαιώματα εξαρτώνται, περισσότερο ή λιγότερο ρητά, στην πολιτική μετανάστευσης που στοχεύουν στην απέλαση, συμπεριλαμβανομένου του εξαναγκασμού τους σε εξαθλίωση προκειμένου να αποτρέψουν άλλους επίδοξους μετανάστες από το να έρθουν. Τα κράτη μπορούν να μπουν στον πειρασμό να συνδέσουν την πρόσβαση σε ορισμένα βασικά κοινωνικά δικαιώματα με το καθεστώς διαμονής των μεταναστών. Στην Ολλανδία, ενώ ο νόμος παραχωρεί στους παράτυπους μετανάστες πρόσβαση σε επείγουσα υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση, η κυβέρνηση έχει προσπαθήσει να αρνηθεί την πρόσβαση σε στέγη, τροφή και νερό. […]

Όπως αναγνωρίζεται σε πολλά διεθνή νομικά εργαλεία, ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα σε ένα επαρκές βιοτικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης επαρκούς τροφής, ένδυσης και στέγης. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη, όπως τονίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων, οι ελάχιστες εγγυήσεις για το δικαίωμα στη στέγαση και στην στέγη έκτακτης ανάγκης ισχύουν και για τους μετανάστες χωρίς χαρτιά. Στέγη πρέπει να παρέχεται ακόμα και όταν οι μετανάστες ζητήσουν να εγκαταλείψουν τη χώρα και χωρίς να αιτηθούν μακροχρόνια διαμονή. Η Επιτροπή έχει επισημάνει ότι το δικαίωμα στην στέγαση είναι στενά συνδεδεμένο με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια του κάθε ατόμου, ανεξάρτητα από το καθεστώς διαμονής τους. Έχει επίσης επισημάνει ότι οι αλλοδαποί, είτε διαμένουν νόμιμα στη χώρα είτε όχι, έχουν δικαίωμα σε επείγουσα ιατρική περίθαλψη και σε βασική κοινωνική βοήθεια που είναι απαραίτητη για να αντιμετωπίσουν μια άμεση κατάσταση ανάγκης (διαμονή, διατροφή, φροντίδα έκτακτης ανάγκης και ρουχισμού).

Προστασία από την εκμετάλλευση και την εμπορία προσώπων

Ο κάθε άνθρωπος, συμπεριλαμβανομένων των παράτυπων μεταναστών, θα πρέπει να προστατεύεται από την εκμετάλλευση και το εργασιακό trafficking ανθρώπων σε πλήρη συμμόρφωση με το άρθρο 4 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου που απαγορεύει τη δουλεία, την καταναγκαστική εργασία και κατ’ επέκταση την εμπορία ανθρώπων, και με τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Δράση Ενάντια στην Εμπορία Ανθρώπων.

Ενώ σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η άδεια διαμονής μπορεί να χορηγείται σε θύματα εμπορίας προσώπων ή σε σοβαρές μορφές εκμεταλλευτικής εργασίας που διαμένουν παράτυπα, αυτό ισχύει πολύ συχνά μόνο υπό τον όρο της συνεργασίας με την αστυνομία. Στις 20 εκθέσεις αξιολόγησης χωρών, η Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων (GRETA) προέτρεψε τις αρχές να διασφαλίσουν ότι, στην πράξη, η πρόσβαση σε βοήθεια για τα θύματα του trafficking δεν εξαρτάται από τη συνεργασία τους στην έρευνα και την ποινική διαδικασία: Το άρθρο 14 της Σύμβασης κατά του trafficking επιτρέπει στα μέρη να κάνουν την έκδοση της προσωρινής άδειας διαμονής υπό τον όρο της συνεργασίας και φαίνεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό εμποδίζει την άνευ όρων πρόσβαση σε βοήθεια για τα θύματα.

Τα κράτη έχουν υποχρέωση να επιβάλλουν κυρώσεις σε εργοδότες που εκμεταλλεύονται την ευπάθεια των παράτυπων μεταναστών. Από την οπτική των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι ότι ένα κράτος μάχεται ενάντια στην «παράνομη εργασία», αλλά ότι οι παράτυποι μετανάστες προστατεύονται και αποζημιώνονται για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχουν υποστεί ως αποτέλεσμα της εκμετάλλευσής τους. Αλλοδαποί οικιακοί εργαζόμενοι, λόγω της απομόνωσής τους, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτή τη μορφή κακοποίησης.

Δικαίωμα στην εκπαίδευση των παιδιών σε παράτυπη κατάσταση

Πολλά διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, απαιτούν να διασφαλίζεται η πρόσβαση στην εκπαίδευση για τα παιδιά, ανεξάρτητα από το μεταναστευτικό καθεστώς τους. Ωστόσο, πολύ συχνά, τα σχολεία ή άλλες διοικητικές αρχές θέτουν φραγμούς στο δικαίωμα των παιδιών των μεταναστών στην εκπαίδευση ζητώντας έγγραφα, όπως πιστοποιητικά γέννησης, ως προϋπόθεση για την εγγραφή του παιδιού.

Μέτρα που πρέπει να ληφθούν από τα κράτη

Για να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την εξασφάλιση της πρόσβασης των παράτυπων μεταναστών σε αναφαίρετα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα, τα κράτη θα πρέπει όχι μόνο να μείνουν μακριά από την ποινικοποίηση της μετανάστευσης, αλλά να προχωρήσουν περισσότερο:

 

  • Να λάβουν υπόψη πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων νομιμοποίησης και αυξημένων δυνατοτήτων για νόμιμους διαύλους μεταναστεύσης για εργασία, έτσι ώστε να αποφευχθούν ή να επιλυθούν περιπτώσεις όπου οι μετανάστες είναι, ή διατρέχουν τον κίνδυνο να περιέλθουν, σε παράτυπη κατάσταση.
  • Να επικυρώσουν και να εφαρμόσουν τις διεθνείς και ευρωπαϊκές συνθήκες που αφορούν την προστασία των δικαιωμάτων των παράτυπων μεταναστών, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Μεταναστών Εργαζομένων και των Μελών των Οικογενειών τους, το 2011 ILOConvention 189 για την αξιοπρεπή εργασία για τους οικιακούς εργαζόμενους και τον αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη και τον συλλογικό μηχανισμό καταγγελιών του.
  • Να εκπαιδεύσουν αστυνομικούς, και λειτουργούς εργασίας και μετανάστευσης και βασικούς φορείς παροχής υπηρεσιών σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα των παράτυπων μεταναστών και των θυμάτων εμπορίας προσώπων και της εργασιακής εκμετάλλευσης.
  • Να ενημερώσουν παράτυπους μετανάστες σχετικά με τα δικαιώματά τους και να εξασφαλίσουν την πλήρη και ισότιμη πρόσβαση στη δικαιοσύνη για όσους πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης και άλλων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενθαρρύνοντάς τους να το αναφέρουν χωρίς αυτό να οδηγεί σε δίωξη ή απέλασή τους.
  • Να επιτρέψουν τις ΜΚΟ και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις να προασπίζουν τα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα των παράτυπων μεταναστών, συμπεριλαμβανομένων ενώπιον των δικαστηρίων με τη συναίνεση των θυμάτων.
  • Να διασφαλιστεί η ίση πρόσβαση τους στους μηχανισμούς στήριξης και βοήθειας θυμάτων προσαρμοσμένους στις ανάγκες του κάθε ατόμου και το ότι είναι εμπιστευτικά και δωρεάν.
  • Να μην αποκαλούν ποτέ τους μετανάστες σε παράτυπη κατάσταση «παράνομους μετανάστες», καθώς αυτό θα ήταν ανακριβές και επιβλαβείς όπως τονίζεται από την Πλατφόρμα Διεθνούς Συνεργασίας για τους μετανάστες χωρίς χαρτιά (PICUM) στην εκστρατεία της «Words Matter!», που προωθεί εναλλακτικές λέξεις σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες.

 —–

 

Background documents

  • European Committee of Social Rights, Collective Complaints Decisions on the merits:

o   Conference of European Churches (CEC) v. the Netherlands, Complaint No. 90/2013

o   European Federation of National Organisations working with the Homeless (FEANTSA) v. the Netherlands,Complaint No. 86/2012

o   Defence for Children International (DCI) v. the Netherlands, Complaint No. 47/2008

o   International Federation of Human Rights Leagues (FIDH) v. France, Complaint No. 14/2003

  • Press Unit, Registry of the European Court of Human Rights: Factsheeton Trafficking in Human Beings
  • Council of Europe Anti-Trafficking Website
  • Parliamentary Assembly of the Council of Europe’s Resolution 1509 (2006)on human rights of irregular migrants, 27 June 2006
  • Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Recommendation 1985 (2011)Undocumented migrant children in an irregular situation: a real cause for concern, 7 October 2011

 

Advertisements

About strengtheningasylum

Strengthening Asylum

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: